Σύγχρονες “όψεις” του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη (Έκθεση έργων τέχνης)

Χαιρετισμός κ. Θεοδώρου Καράογλου

Yφυπουργού Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης)

 

 

Το παρελθόν έχει μέλλον όταν σέβεσαι και τιμάς

την ιστορία σου

 

Το παρελθόν έχει μέλλον όταν σέβεσαι και τιμάς την ιστορία σου. Όταν αναγνωρίζεις και μοιράζεσαι τις αξίες του χθες για να δημιουργήσεις αξία στο σήμερα και το αύριο.

Συνεχίζοντας την παράδοση της υλοποίησης κορυφαίων γεγονότων της μακραίωνης ιστορίας της Θεσσαλονίκης, της Μακεδονίας μας και της Θράκης, όπως συνέβη τον Οκτώβριο του 2012 με τις επετειακές εκδηλώσεις που διοργανώσαμε για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης, οι οποίες αγκαλιάστηκαν με ιδιαίτερη θέρμη από το σύνολο των Θεσσαλονικέων, αυτήν τη φορά έχουμε ηθική υποχρέωση να αποδώσουμε τις πρέπουσες τιμές στον Πολιούχο και απελευθερωτή Άγιο Δημήτριο.

Η έκθεση θρησκευτικής τέχνης που διοργανώνουμε στο ιστορικό κτίριο του Διοικητηρίου, με τίτλο «Σύγχρονες όψεις του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη», αναδεικνύει μια άγνωστη για όλους μας σχέση της ιστορίας του Έθνους και της πόλης με τον «ακριβό της φρουρό». Σχέση τόσο δυναμική που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην εικαστική του παρουσίαση.

Για πρώτη φορά εκτίθενται στο κοινό σπάνια έργα, από καλλιτεχνικής και θεματικής άποψης, στα οποία αποτυπώνεται η νεότερη εικαστική ιστορία της Θεσσαλονίκης και τα οποία βρίσκονται σε Ιερούς Ναούς, καθώς και σε πινακοθήκες, μουσεία αλλά και ιδιωτικές συλλογές.

O λαϊκός και επώνυμος αγιογράφος της κολακιώτικης σχολής (Κολακιά, η σημερινή Χαλάστρα της Θεσσαλονίκης), του Γαλατσιάνικου εργαστηρίου (Γαλάτιστα Χαλκιδικής) αλλά και άλλοι αξιόλογοι καλλιτέχνες και μη προβεβλημένοι, όπως ο Στ. Οικονομίδης και ο Π. Πανόπουλος συναντούν τον ευαίσθητο Σπύρο Βασιλείου και τον καινοτόμο Πολύκλειτο Ρέγκο. Αυτοί με τη σειρά τους παραδίδουν τη σκυτάλη της καλλιτεχνικής έκφρασης στον Γιάννη Κολέφα όπως αποτυπώνεται στο τεράστιο ψηφιδωτό της αίθουσας τελετών του ΑΠΘ (σε σκεπτικό του αείμνηστου Νικόλαου Μουτσόπουλου) για να εμπνευστούν και να αποτυπώσουν με τον δικό τους εικαστικό τρόπο την «όψη» του Αγίου Δημητρίου οι Δημήτρης Μυταράς, Αλέκος Φασιανός και άλλοι καταξιωμένοι σύγχρονοι καλλιτέχνες.

Στόχος είναι η ανάδειξη του ξεχωριστού αποτυπώματος της προσωπικότητας του Αγίου Δημητρίου και η «συμβολή» του στη διαμόρφωση των μικρών και μεγάλων σημαντικών στιγμών που καθιέρωσαν τη Θεσσαλονίκη σε περιλάλητη πόλη. Η καταγραφή της ιδιαίτερης σχέσης που ανέπτυξε ο Άγιος με τους κατοίκους της αλλά και ο τρόπος με τον οποίο εκείνοι τον τιμούν και τον υμνούν, αποκαλύπτει την αλληλεπίδραση του Πολιούχου με την ιστορία της.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830, όταν και σφυρηλατείται η εθνική συνείδηση η οποία εδράζεται στους πυλώνες της επίγνωσης της αρχαίας ελληνικής ιστορίας και της Ορθόδοξης πίστης, όπως άλλωστε τονίζει σε σχετική βιβλιογραφία ο συντονιστής των επιμελητών της έκθεσης, καθηγητής Μίλτος Παπανικολάου, ο παραπάνω δεσμός γίνεται ακόμα πιο δυνατός.

H έντονη επιθυμία των Μακεδόνων για απελευθέρωση, εκφράζεται με την εικονογράφηση του Αγίου Δημητρίου ως πολεμιστή που άλλοτε ετοιμάζεται για μάχη και άλλοτε κατατροπώνει τον εχθρό. Μετά την απελευθέρωση του 1912 ανήμερα της εορτής του (26 Οκτωβρίου), ο μεγαλώνυμος μάρτυρας του Χριστού εικονογραφείται πάλι ένστολος, αλλά σε μια ήπια μορφή με τα όπλα “παρά πόδα”.

Μετά το πέρας των παγκοσμίων πολέμων, ο Άγιος Δημήτριος αποτυπώνεται πλέον στις αγιογραφίες ως ειρηνοποιός. Δεν φέρει την πολεμική του στολή αλλά είναι ο Άγιος του πολιτισμού, της εκπαίδευσης που ξεχωρίζει για τον έντονο κοινωνικό του χαρακτήρα. Είναι η εποχή που η εικονογράφησή του εντείνεται σε σύγχρονες όψεις της Θεσσαλονίκης συνδυάζοντας το ιστορικό της παρελθόν με τη σύγχρονη κοινωνία. Και αυτό διότι σπάνια ένας Άγιος συνέδεσε τη μνήμη του τόσο πολύ με τις αγωνίες και την καθημερινότητα μιας πόλης, όσο ο Άγιος Δημήτριος με τη Θεσσαλονίκη.

Επιλέξαμε να εκθέσουμε μεταξύ άλλων και αγιογραφίες γιατί πιστεύουμε ακράδαντα ότι η αγιογραφία δεν είναι «ζωγραφική» αλλά θεολογία, γιατί δεν αποτελεί «καλλιτεχνική έκφραση» αλλά κατάθεση ψυχής του ανθρώπου, γιατί δεν είναι «στολίδι» αλλά ο επιούσιος άρτος του πνεύματος.

Μέσα από αυτές τις γραμμές θέλω, ολοκληρώνοντας τον χαιρετισμό μου, να ευχαριστήσω τον επικεφαλής της οργάνωσης για την πολύτιμη προσφορά του στην υλοποίηση του σύνθετου και πολυδιάστατου εγχειρήματος. Επίσης θερμές ευχαριστίες οφείλω στους επιμελητές καθώς και στο στελεχιακό δυναμικό των υπηρεσιών του Υφυπουργείου Εσωτερικών (Μακεδονίας και Θράκης), όπως σε όλους τους εξειδικευμένους συνεργάτες που συνέβαλαν στην υλοποίηση της έκθεσης.

Εξίσου πολύτιμη ήταν και η συνεργασία άλλων φορέων, καθώς το Υπουργείο Εσωτερικών (Τομέας Μακεδονίας και  Θράκης) δανείστηκε έργα από το Μουσείο της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, τη Δημοτική Πινακοθήκη  Θεσσαλονίκης, το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, το Τελλόγλειο Ίδρυμα, την Πινακοθήκη της Εταιρείας  Μακεδονικών Σπουδών, την Πινακοθήκη του ΕΒΕΘ, τη Θεολογική Σχολή, τη Φιλοσοφική Σχολή, τον Ιανό, το Πειραματικό Εργαστήριο Βεργίνας, τους συλλέκτες και τις οικογένειες των καλλιτεχνών. Ιδιαίτερη υπήρξε η συμβολή και συνεργασία εκπαιδευτών και σπουδαστών του τμήματος Συντήρησης Έργων Τέχνης της Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης στην έρευνα αλλά και στη συντήρηση έργων.

Τέλος, ευχαριστώ θερμά τους χορηγούς που «αγκάλιασαν» την πρωτοβουλία μας, αναδεικνύοντας τη μεγάλη πίστη στον Πολιούχο της πόλης.

 

Εύχομαι να την απολαύσετε

 

Ο Άγιος Δημήτριος στη Νεότερη Τέχνη. Οι Άγιοι ως Ήρωες και η Εθνική Συνείδηση των Ελλήνων (Μιλτιάδης Παπανικολάου Ομότιμος Καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Φιλοσοφική Σχολή Α.Π.Θ.)

Ο Άγιος Δημήτριος. Όψεις της λατρείας και της εικονογραφίας του (με έμφαση από το 1830 έως τα μέσα του 19ου αιώνα) (Αθηνά Ι. Τσιγκαροπούλου Δρ. Βυζαντινής Αρχαιολογίας, Μτδρ. Θεολογίας της Εικόνας)

Όταν το υπερβατικό ενδύεται την οικειότητα της παραμυθίας (Κάτια Κιλεσοπούλου Δρ. Ιστορίας της Τέχνης)